धुरंधर’ (Dhurandhar) हा चित्रपट एका सत्य घटनेवर आधारित नाही, परंतु तो खऱ्या आयुष्यातील काही व्यक्ती आणि भौगोलिक-राजकीय (geopolitical) घटनांपासून प्रेरित आहे. चित्रपटाचे दिग्दर्शक आदित्य धर यांनी स्पष्ट केले आहे की, ही एक काल्पनिक कथा आहे जी वास्तवाचा आधार घेऊन विणली गेली आहे.
यातील काही प्रमुख पैलू खालीलप्रमाणे आहेत:
- काल्पनिक मुख्य पात्र: रणवीर सिंहने साकारलेले ‘हम्झा अली मजारी’ हे पात्र मेजर मोहित शर्मा यांच्यावर आधारित नाही. दिग्दर्शकांनी स्वतः स्पष्ट केले आहे की हे पात्र पूर्णपणे काल्पनिक असून ते अनेक भारतीय गुप्तहेरांच्या कार्याचे प्रतिनिधित्व करते.
- खऱ्या व्यक्तींपासून प्रेरित पात्रे:
- संजय दत्तचे पात्र (SP चौधरी अस्लम): हे पाकिस्तानचे प्रसिद्ध पोलीस अधिकारी चौधरी अस्लम खान यांच्यावर आधारित आहे.
- अक्षय खन्नाचे पात्र (रहमान डकैत): हे कराचीतील कुख्यात गँगस्टर सरदार अब्दुल रहमान बलोच याच्यापासून प्रेरित आहे.
- आर. माधवनचे पात्र (अजय सन्याल): हे भारताचे राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार अजित डोभाल यांच्या कार्याची आठवण करून देते.
- वास्तविक पार्श्वभूमी: चित्रपटात १९९९ चे विमान अपहरण (IC-814), २००१ चा संसदेवरील हल्ला आणि २००८ चा मुंबईवरील दहशतवादी हल्ला यांसारख्या खऱ्या घटनांचे संदर्भ वापरण्यात आले आहेत. तसेच कराचीतील ‘लियारी गँग वॉर’ (Lyari gang wars) ही देखील एक ऐतिहासिक वास्तव आहे.
थोडक्यात सांगायचे तर, ‘धुरंधर’ हा चित्रपट सत्य घटना आणि कल्पित कथा यांचे मिश्रण आहे.
धुरंधर: द रिव्हेंज‘ (Dhurandhar: The Revenge) चित्रपटात दाखवलेली नोटाबंदीची (Demonetisation) कथा ही पूर्णपणे खरी नाही, तर ती वास्तवातील घटना आणि कल्पनाशक्ती यांचे मिश्रण आहे.
याबद्दलचे महत्त्वाचे मुद्दे खालीलप्रमाणे आहेत:
- चित्रपटातील मांडणी: चित्रपटात २०१६ ची नोटाबंदी ही ‘ऑपरेशन ग्रीन लीफ’ (Operation Green Leaf) या एका गुप्त मोहिमेचा भाग म्हणून दाखवण्यात आली आहे. कथेनुसार, पाकिस्तानमधून येणाऱ्या बनावट नोटांचे (Fake Currency) जाळे उद्ध्वस्त करण्यासाठी आणि उत्तर प्रदेशातील निवडणुकांवर प्रभाव टाकण्यासाठी पाठवलेले ६०,००० कोटी रुपये निकामी करण्यासाठी सरकारने हा निर्णय घेतला, असे दाखवले आहे.
- वास्तवातील सत्य: प्रत्यक्षात ८ नोव्हेंबर २०१६ रोजी पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी नोटाबंदी जाहीर केली होती. सरकारने त्याचे अधिकृत कारण भ्रष्टाचार, काळा पैसा आणि दहशतवादी कारवायांना मिळणारा पैसा रोखणे हे सांगितले होते. मात्र, चित्रपटात दाखवल्याप्रमाणे ही एका गुप्तहेराच्या (Hamza Ali Mazari) मोहिमेचा परिणाम होती, असा कोणताही अधिकृत पुरावा नाही.
- चित्रपटाचा डिस्क्लेमर: दिग्दर्शक आदित्य धर यांनी चित्रपटाच्या सुरुवातीलाच स्पष्ट केले आहे की, हा चित्रपट कोणताही डॉक्युमेंटरी (माहितीपट) नाही. मनोरंजन आणि नाट्यमयता वाढवण्यासाठी खऱ्या घटनांना काल्पनिक कथेची जोड देण्यात आली आहे.
- खरे संदर्भ: चित्रपटात २०१६ च्या नोटाबंदीच्या घोषणेचे पंतप्रधान मोदींचे मूळ व्हिडिओ फुटेज वापरण्यात आले आहे, ज्यामुळे कथा अधिक वास्तववादी वाटते.
थोडक्यात, नोटाबंदी ही घटना सत्य आहे, पण ती ज्या पद्धतीने ‘धुरंधर’ चित्रपटातील पात्रांशी आणि मोहिमांशी जोडली गेली आहे, ती काल्पनिक आहे.
पत्रकार -
