**सारांश:** मुंबईतील हुतात्मा चौक स्थानकाच्या बांधकामामुळे ऐतिहासिक स्थळाचा भंग न करता आधुनिक इन्फ्रास्ट्रक्चरची आवश्यकता पूर्ण करणे एक आव्हान होते.
मुख्य मुद्दे:
– हुतात्मा चौक स्थानकाचे बांधकाम ऐतिहासिक प्रांगणात केले जात आहे.
– अभियंत्यांनी NATM तंत्रज्ञान आणि नियंत्रित सूक्ष्म विस्फोटांचा वापर केला.
– 100 वर्षे जुनी इमारतींच्या संरचनेवर परिणाम कमी करण्यावर लक्ष केंद्रित केले.
– सुस्पष्टता आणि सावधगिरी आवश्यक होती, कारण सध्याच्या इमारतींच्या नजीक काम करणे अपरिहार्य होते.
– संपूर्ण प्रकल्पासाठी सतत निरीक्षण आणि डेटा संकलन आवश्यक होते.
हुतात्मा चौक स्थानकाचे बांधकाम
मुंबईच्या हुतात्मा चौक स्थानकाच्या बांधकामामुळे अनेक आव्हाने समोर आली. या स्थानकाचे स्थान एक ऐतिहासिक प्रांगणात असल्यामुळे अभियंत्यांना 21 व्या शतकाच्या इन्फ्रास्ट्रक्चरला 100 वर्षे जुन्या इमारतींच्या वरील क्षेत्रात सुरक्षितपणे समाविष्ट करण्याचे आव्हान होते.
सर्जिकल अचूकतेची आवश्यकता
या स्थानकाचे 233 मीटर लांबीचे बॉक्स फक्त 23 मीटर खाली आहे, जे संकुचित गल्ल्या, प्राचीन दगडी चापे, आणि पादचारी मार्गांनी घेरलेले आहे. अभियंत्यांनी या स्थानकाचे बांधकाम अत्यंत सर्जिकल अचूकतेने केले, जे ग्रेड II A संरचनांच्या खाली फक्त काही मीटर अंतरावर होते.
तंत्रज्ञानाचा वापर
अभियंत्यांनी संकुचित भौगोलिक परिस्थितीशी जुळवून घेण्यासाठी एक हायब्रिड बांधकाम तंत्रज्ञान वापरले. एका प्लॅटफॉर्मवर कट-आणि-कव्हर पद्धतीने बांधकाम केले गेले, तर दुसऱ्या प्लॅटफॉर्मसाठी NATM (न्यू ऑस्ट्रियन टनलिंग पद्धती) वापरण्यात आले. NATM तंत्रज्ञान, जे सामान्यतः पर्वतीय क्षेत्रात वापरले जाते, हे शहराच्या मध्यभागी समायोजित केले गेले.
नियंत्रित सूक्ष्म विस्फोट
संपूर्ण प्रकल्पाच्या मार्गावर 10,000 पेक्षा जास्त सूक्ष्म विस्फोटांचे नियंत्रण ठेवण्यात आले. प्रत्येक विस्फोटासाठी “फ्री फेस” खड्डा तयार केला गेला, ज्यामुळे धक्कादायक लाटांचा प्रभाव कमी झाला. बड्या उपकरणांच्या जागी ड्रम कटर वापरला गेला, ज्यामुळे कंपन कमी झाले.
सतत निरीक्षण
संपूर्ण प्रकल्पाच्या कार्यान्वयनामध्ये सतत निरीक्षण आवश्यक होते. संवेदनशील ऐतिहासिक इमारतींवर 24/7 देखरेख ठेवली गेली, ज्यामुळे प्रत्येक विस्फोट आणि खोदकामाच्या प्रक्रियेत डेटा संकलन करण्यात आले.
अभियंता एस.के. गुप्ता यांनी सांगितले की, “आमच्यासाठी प्रत्येक त्रुटी टाळणे अत्यंत महत्त्वाचे होते.” हुतात्मा चौक स्थानकाच्या बांधकामामुळे मुंबईच्या मेट्रो लाईन 3 च्या कामात सर्वात मोठा इंजिनिअरिंग आव्हान समोर आले आहे.
पत्रकार -
