अमेरिकेने जागतिक आरोग्य संघटनेला (WHO) औपचारिकपणे सोडले आहे, ज्यामुळे या युनायटेड नेशन्सच्या संस्थेला तिच्या सर्वात मोठ्या दानदात्यांपैकी एक गमवावा लागला आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी एक वर्षापूर्वी या निर्णयावर स्वाक्षरी केली होती, ज्यामध्ये त्यांनी संघटनेवर कोविड-19 महामारीच्या काळात ‘चीन-केंद्रित’ असल्याचा आरोप केला होता.
अमेरिकेच्या आरोग्य आणि मानव सेवा विभागाने सांगितले की, WHO च्या महामारीच्या ‘अयोग्य हाताळणी’, सुधारणा न करण्याची क्षमता आणि सदस्य राज्यांच्या राजकीय प्रभावामुळे हा निर्णय घेण्यात आला. WHO ने या आरोपांचे खंडन केले असून, त्याचे महासंचालक टेड्रोस अधानोम घेब्रेयेसस यांनी या निर्णयाला अमेरिकेसाठी आणि जगासाठी हानीकारक ठरले असे म्हटले आहे.
WHO ने पोलिओ, HIV/AIDS, मातृत्व मृत्यू दर कमी करण्यासाठी आणि तंबाखू नियंत्रणासाठी आंतरराष्ट्रीय करार यांसारख्या जागतिक प्रयत्नांचे उदाहरण दिले. महामारीच्या पार्श्वभूमीवर, WHO च्या सदस्य राष्ट्रांनी भविष्याच्या महामारींना प्रतिबंधित करण्यासाठी, तयारी करण्यासाठी आणि प्रतिसाद देण्यासाठी एक आंतरराष्ट्रीय महामारी करार तयार करण्यासाठी काम केले. हा करार गेल्या वर्षी एप्रिलमध्ये सर्व WHO सदस्य राष्ट्रांनी मान्य केला, अमेरिकेसह.
अमेरिका परंपरागतपणे WHO चा एक मोठा दानदाता होता, परंतु 2024 आणि 2025 साठीच्या शुल्कांचे पैसे अद्याप दिलेले नाहीत, ज्यामुळे संघटनेत मोठ्या प्रमाणात नोकरी गमावली गेली आहे. WHO च्या वकिलांनी सुचवले की, अमेरिका या थकबाकीचे (सुमारे 260 दशलक्ष डॉलर) देण्यास बांधील आहे, परंतु वॉशिंग्टनने असे करण्यास कोणताही कारण नसल्याचे सांगितले आहे.
अमेरिकेने सांगितले की, WHO कडे सर्व सरकारी निधी थांबविला आहे, अमेरिकन कर्मचारी आणि ठेकेदारांना WHO च्या जिनिव्हा मुख्यालय आणि जागतिक कार्यालयांमधून मागे बोलावले आहे, आणि WHO सह शेकडो अमेरिकन सहभाग निलंबित किंवा थांबवले गेले आहेत. अमेरिकेच्या आरोग्य सचिव रॉबर्ट एफ. केनेडी आणि परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ यांच्या संयुक्त निवेदनात म्हटले आहे की, ‘WHO ने अमेरिकेने केलेल्या सर्व गोष्टींना धक्का दिला आहे.’
त्यांनी पुढे म्हटले की, ‘संघटनेने आपल्या मुख्य मिशनला सोडले आहे आणि अमेरिकेच्या हितांच्या विरोधात अनेक वेळा कार्य केले आहे.’ अमेरिकेने सांगितले की, भविष्यात WHO सह अमेरिकेचा सहभाग फक्त या संस्थेच्या सोडण्याच्या प्रक्रियेसाठी आणि अमेरिकन जनतेच्या आरोग्य आणि सुरक्षेसाठी मर्यादित असेल.
अमेरिकेच्या आरोग्य विभागाने सांगितले की, ते इतर देशांशी द्विपक्षीय संबंध ठेवतील, परंतु कोणत्या विशिष्ट देशांशी ते असे संबंध ठेवत आहेत याबद्दल माहिती देऊ शकले नाहीत. पोलिओ किंवा HIV च्या जागतिक प्रयत्नांबद्दल विचारल्यास, अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, अमेरिका ‘NGOs आणि धार्मिक गटां’ सोबत भागीदारी करेल, परंतु कोणत्याही स्थापित भागीदारींची माहिती देऊ शकले नाहीत.
अमेरिकेच्या WHO सोडण्यामुळे संघटनेच्या बजेटचा एक पाचवा भाग कमी होऊ शकतो. ट्रम्पच्या WHO च्या निधी कमी करण्यास ‘जितके धोकादायक आहे तितकेच धोकादायक आहे’ असे म्हटले आहे. अनेक देशांच्या महामारी प्रतिसादाची, ज्यामध्ये अमेरिका आणि युके समाविष्ट आहेत, हळू आणि दोषपूर्ण असल्याची टीका करण्यात आली आहे. अनेक सरकारांनी लॉकडाऊन लागू करण्यास संकोच केला, त्यांच्या नागरिकांना अशा निर्बंधांना स्वीकारणार नाहीत अशी भीती होती.
महामारीच्या पार्श्वभूमीवर, अभ्यासांनी दाखवले आहे की, विलंबामुळे विषाणूचा वेगाने प्रसार झाला. अमेरिकेने WHO च्या मास्क घालण्याच्या आणि सामाजिक अंतराच्या सल्ल्याचे पालन न केल्यामुळे त्यात उच्च मृत्यू दर होता. अमेरिकेच्या सार्वजनिक आरोग्य अधिकाऱ्यांनी असे म्हटले आहे की, ‘कोविड-19 चा निराशाजनक प्रतिसाद धोरण आणि नेतृत्वाच्या अपयशामुळे झाला.’
WHO ने ट्रम्पच्या दुसऱ्या कार्यकाळाच्या सुरुवातीला या निर्णयाबद्दल पुनर्विचार करण्याची आशा व्यक्त केली होती आणि म्हटले होते की, ‘WHO आणि अमेरिका अनेक जीव वाचवले आहेत आणि अमेरिकन आणि सर्व लोकांना आरोग्य धोक्यांपासून संरक्षित केले आहे.’
पत्रकार -
