नवी दिल्ली | KrushiNews
देशात वाढत चाललेल्या फसवणूक कॉल्स, बनावट बँक अधिकारी, सरकारी कर्मचारी असल्याचे भासवणारे कॉल्स यांना आळा घालण्यासाठी केंद्र सरकारने मोठे पाऊल उचलले आहे. भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरण (TRAI) कडून CNAP – Calling Name Presentation ही नवीन सेवा हळूहळू सुरू करण्यात येत असून, येत्या काही महिन्यांत ही सेवा सर्व मोबाईल वापरकर्त्यांना उपलब्ध होणार आहे.
ही सेवा अनेक अर्थाने Truecallerसारखी असली, तरी तिचा पाया आणि कार्यपद्धती पूर्णपणे वेगळी आहे.
📞 काय आहे CNAP?
CNAP (Calling Name Presentation) ही अशी सुविधा आहे, ज्यामध्ये प्रत्येक येणाऱ्या कॉलसोबत कॉलरचे KYC-verified नाव थेट स्क्रीनवर दिसणार आहे. म्हणजेच, नंबर कोणाचा आहे हे अंदाजावर नाही, तर टेलिकॉम कंपन्यांच्या अधिकृत नोंदींवर आधारित असेल.
TRAI ने ऑक्टोबर 2025 मध्ये या सेवेच्या चौकटीला मंजुरी दिल्यानंतर, नोव्हेंबर 2025 पासून प्रत्यक्ष चाचण्या (live testing) सुरू केल्या. सध्या ही सेवा टप्प्याटप्प्याने लागू केली जात असून, मार्च–एप्रिल 2026 पर्यंत सर्व वापरकर्त्यांना CNAP दिसण्याची शक्यता आहे.
🛑 स्कॅम कॉल्सवर उपाय?
आजच्या घडीला स्पॅम आणि फसवणूक कॉल्स इतके वाढले आहेत की, अनोळखी नंबरवरचा कॉल उचलायलाही लोक घाबरतात.
TRAI च्या मते, जर कॉल येतानाच “कोण फोन करतोय” हे स्पष्ट दिसले, तर:
- बनावट कॉल्सचा प्रभाव कमी होईल
- बँक/सरकारी अधिकारी असल्याचा खोटा दावा करणे अवघड होईल
- नागरिकांचा विश्वास काही प्रमाणात परत येईल
🔍 CNAP आणि Truecaller यात फरक काय?
Truecaller ही सेवा यूजरने दिलेल्या माहितींवर आणि crowd-sourced डेटावर अवलंबून असते. त्यामुळे:
- चुकीची नावं
- खोडसाळ किंवा अपमानास्पद टॅग
- खोटी ओळख
अशा समस्या अनेकदा दिसून येतात.
मात्र CNAP थेट टेलिकॉम कंपन्यांच्या KYC डेटाबेसवर आधारित आहे.
जे नाव सिम घेताना आधार किंवा इतर अधिकृत कागदपत्रांवर नोंदले आहे, तेच नाव कॉलवर दिसणार.
यामुळे:
- बनावट ओळख वापरणे कठीण
- कोणताही वेगळा अॅप लागणार नाही
- नेटवर्क-लेव्हलवरच सुविधा उपलब्ध
📱 कोणाला आधी CNAP मिळणार?
- सध्या 4G आणि 5G वापरकर्त्यांसाठी टप्प्याटप्प्याने सेवा सुरू
- जुन्या नेटवर्क्स (2G/3G) नंतर समाविष्ट
- TRAI ने मोबाईल उत्पादकांना 6 महिन्यांत CNAP सपोर्ट देण्याचे निर्देश दिले आहेत
🔐 गोपनीयतेबाबत चिंता
CNAP बाबत सोशल मीडियावर संमिश्र प्रतिक्रिया उमटत आहेत.
काही जण याला स्कॅमविरोधातील प्रभावी उपाय मानत आहेत, तर काहींच्या मते:
- प्रत्येक कॉलवर नाव दिसणे म्हणजे गोपनीयतेवर गदा
- काही परिस्थितीत ओळख लपवण्याची गरज असते
पूर्वी उपलब्ध असलेली CLIR (Calling Line Identification Restriction) सुविधा वापरून नाव लपवता येत होते, मात्र प्रत्यक्ष चाचणीत काही नेटवर्क्सवर ही सुविधा मर्यादित किंवा बंद असल्याचे दिसून आले आहे.
📊 KYC डेटा सुरक्षित आहे का?
TRAI ने स्पष्ट केले आहे की:
- CNAP साठी वापरला जाणारा KYC डेटा कठोर नियंत्रणाखाली असेल
- प्रत्येक अॅक्सेस लॉग केला जाईल
- हा डेटा फक्त कॉलर ओळखीसाठीच वापरला जाईल
मात्र चुकीची किंवा जुनी KYC माहिती दुरुस्त करण्याची प्रक्रिया किती जलद असेल, हा प्रश्न अद्याप कायम आहे.
🔮 पुढे काय?
जर CNAP नियोजनाप्रमाणे यशस्वी ठरला, तर:
- स्कॅम कॉल्सची परिणामकारकता मोठ्या प्रमाणात कमी होईल
- कॉलिंग सिस्टीममध्ये पारदर्शकता येईल
- Truecallerसारख्या अॅप्सवरील अवलंबित्व घटेल
पण पारदर्शकता आणि गोपनीयता यामधील समतोल साधला जातो का, हे येत्या काही महिन्यांत स्पष्ट होईल.
पत्रकार -
